تبلیغات
حجاب و عفاف - ریاضت و رهبانیت
 
حجاب و عفاف
چادر حجاب پسندیده است.
ارتباط مسأله پوشش با فلسفه ریاضت و رهبانیت از این جهت است كه‏ چون زن بزرگترین موضوع خوشی و كامرانی بشر است ، اگر زن و مرد معاشر و محشور با یكدیگر باشند ، خواه ناخواه دنبال لذتجوئی و كامیابی می‏روند
پیروان فلسفه رهبانیت و ترك لذت برای اینكه محیط را كاملا با زهد و ریاضت سازگار كنند بین زن و مرد حریم قائل شده پوشش را وضع كرده‏اند ، كما اینكه با چیزهای دیگری هم كه نظیر زن محرك لذت و بهجت بوده است‏ مبارزه كرده‏اند . پدید آمدن پوشش طبق این نظریه ، دنباله و نتیجه پلید دانستن ازدواج و مقدس شمردن عزوبت است
ایده ریاضت و ترك دنیا همانطوری كه در موضوع مال ، فلسفه فقر طلبی و پشت پا زدن به همه وسائل مادی را به وجود آورده است ، در مورد زن فلسفه‏ تجرد طلبی و مخالفت با جمال را ایجاد كرده است . بلند نگهداشتن مو كه‏ در میان سیكها ، هندوها و بعضی‏ها در اویش معمول است نیز از مظاهر مخالفت با جمال و مبارزه با شهوت و از ثمرات فلسفه طرف لذت و میل به‏ ریاضت است . می‏گویند كوتاه كردن و ستردن مو ، سبب فزونی رغبت جنسی‏ می‏گردد و بلند كردن آن موجب تقلیل و كاهش آن است
در اینجا بد نیست قسمتی از گفته برتراند راسل را در این موضوع بیاوریم‏ . وی در كتاب " زناشوئی و اخلاق " صفحه 30 می‏گوید :
" بخصوص در قرون اول مسیحیت این طرز فكر سن پول ( بولس مقدس ) از طرف كلیسا اشاعه تمام یافت و تجرد مفهوم تقدس به خود گرفت و عده‏ بیشماری راه بیابان پیش گرفتند تا شیطان را منكوب سازند ، شیطانی كه هر آن ذهن آنان را از تخیلات شهوانی مملو می‏ساخت . كلیسا ضمنا با استحمام‏ به مبارزه پرداخت زیرا خطوط بدن ، انسان را به طرف گناه می‏راند . كلیسا چرك بدن را تحسین كرده رایحه بدن صورت بوی تقدس را به خود گرفت زیرا باز به نظر سن پول نظافت بدن و آرایش آن با نظافت روح منافات دارد
شپش مروارید خدا شناخته شد . . . "
اینجا این پرسش پیش می‏آید كه اساسا علت تمایل بشر به ریاضت و رهبانیت چیست ؟ بشر طبعا باید كامجو و لذت طلب باشد . پرهیز از لذت‏ و محروم كردن خود باید دلیلی داشته باشد
چنانكه می‏دانیم رهبانیت و دشمنی با لذت جریانی بوده كه در بسیاری از نقاط جهان وجود داشته است . از جمله مراكز آن در مشرق زمین ، هندوستان ، و در مغرب زمین یونان بوده است . نخله " كلبی " كه یكی از نخله‏های‏ فلسفی است و در یونان رواج داشته است ، طرفدار " فقر " و مخالف لذت‏ مادی بوده است ( 1 )

پاورقی : 1 - سرسلسله كلبیون یكی از شاگردان سقراط است به نام " انتیس طینس‏ " . او مانند استاد خود غایت وجود را در كسب فضیلت دانست ولی فضیلت‏ را در ترك همه تمتعات جسمانی و روحانی می‏دانست . گفته‏اند : " از این‏ جهت او و پیروانش را كلبیون می‏گفتند كه گفتگوهای " انتیس طینس " در محلی از شهر آتن‏ واقع می‏شد كه به مناسباتی آنجا را " سگ سفید " می‏خواندند . و نیز به‏ سبب اینكه پیروان او در شیوه انصراف از دنیا و اعراض از علائق دنیوی‏ چنانكه مبالغه كردند كه از آداب و رسوم معاشرت و لوازم زندگانی متمدن‏ نیز دست برداشته حالت دام و دد اختیار نمودند ، با لباس كهنه و پاره و سر و پای برهنه و موی ژولیده ( مانند هیپی‏های عصر ما ) میان مردم می‏رفتند و در گفتگو هر چه بر زبان می‏گذشت بی ملاحظه می‏گفتند ، بلكه در زخم زبان‏ اصرار داشتند و به فقر و تحمل رنج و درد ، سرفرازی می‏كردند و همه قیود و حدودی كه مردم در زندگانی اجتماعی بدان مقید شده‏اند ترك كرده حالت‏ طبیعی را پیشه خود ساخته بودند " . ( سیر حكمت در اروپا ، جلد اول صفحه‏ 70 )

یكی از علل پدید آمدن اینگونه افكار و عقاید ، تمایل بشر برای وصول به‏ حقیقت است . این تمایل در بعضی افراد فوق العاده شدید است ، و اگر با این عقیده ضمیمه گردد كه كشف حقیقت از برای روح آنگاه حاصل می‏شود كه‏ بدن و تمایلات بدنی و جسمانی مقهور گردد ، قهرا منجر به ریاضت و رهبانیت می‏گردد . به عبارت دیگر ، این اندیشه كه وصول به حق جزا از راه‏ فنا و نیستی و مخالفت با هوای نفس میسر نیست ، علت اصلی پدید آمدن‏ ریاضت و رهبانیت است
علت دیگر پدیده ریاضت آمیخته بودن لذات مادی به پاره‏ای از رنجهای‏ معنوی است . بشر دیده است كه همواره در كنار لذتهای مادی یك عده‏ رنجهای روحی وجود دارد . مثلا دیده است كه هر چند داشتن ثروت موجب یك‏ سلسله خوشیها و كامرانیها است اما هزاران ناراحتیها و اضطرابها و تحمل‏ ذلتها در تحصیل و در نگهداری آن وجود دارد . بشر دیده است كه آزادی و استغناء و علو طبع خود را به واسطه این لذات مادی از دست می‏دهد . از اینرو از همه آن لذات چشم پوشیده تجرد و استغناء را پیشه خود ساخته است
شاید در ریاضت هندی ، عامل اول ، و در فقر طلبی كلبی یونانی عامل دوم‏ بیشتر مؤثر بوده است
علل دیگری نیز برای پدید آمدن ریاضت و گریز از لذت ذكر كرده‏اند . از آنجمله اینكه محرومیت و شكست در موفقیتهای مادی مخصوصا شكست در عشق ، سبب توجه به ریاضت می‏گردد . روح بشر پس از این نوع شكستها انتقام خود را از لذتهای مادی بدین صورت می‏گیرد كه آنها را پلید می‏شناسد و فلسفه‏ای‏ برای پلیدی آنها می‏سازد
افراط در خوشگذرانی و كامجوئی عامل دیگر توجه به ریاضت است . ظرفیت‏ جسمانی انسان برای لذت محدود است . افراط در كامجوئی و لذات جسمانی و تحمیل بیش از اندازه ظرفیت بر بدن موجب عكس العمل شدید روحی مخصوصا در سنین پیری می‏گردد . خستگی ، سرخوردگی به وجود می‏آورد
تأثیر این دو علت را نباید انكار كرد ولی مسلما اینها علت منحصر نمی‏باشند . تأثیر این دو علت بدین نحو است كه پس از شكستها و عدم‏ موفقیتها ، و یا خستگیها و فرسودگیها ، اندیشه وصول به حقیقت در روح‏ بیدار می‏گردد . توجه به مادیات و غرق شدن در اندیشه‏های مادی خود مانعی‏ است برای اینكه انسان درباره ازلیت و ابدیت و حقیقت جاودانی بیاندیشد و در این جهت فكر و تلاش كند كه از كجا آمده‏ام و در كجا هستم و به كجا می‏روم ؟ اما همینكه به واسطه شكست و یا خستگی ، حالت گریز و بی رغبتی‏ نسبت به مادیات در روح پدید آمد ، اندیشه در مطلقات بلامزاحم مانده جان‏ می‏گیرد . این دو عامل همیشه به كمك عامل اول سبب توجه به ریاضت می‏شود . و البته بعضی از افرادی كه به سوی ریاضت كشیده می‏شوند تحت تأثیر این‏ دو عامل می‏باشند نه همه آنها

بررسی

اكنون ببینیم از نظر اسلام و طرز تفكری كه اسلام به جهان عرضه داشته است‏ آیا چنین تعلیل و توجیهی برای پوشش صحیح است ؟
اسلام خوشبختانه یك طرز تفكر و جهانبینی روشن دارد ، نظرش درباره‏ انسان و جهان و لذت روشن است و به خوبی می‏توان فهمید كه آیا چنین‏ اندیشه‏ای در جهانبینی اسلام وجود دارد یا نه ؟
ما منكر نیستیم كه رهبانیت و ترك لذت در نقاطی از جهان وجود داشته‏ است و شاید بتوان پوشش زن را در جاهائی كه چنین فكری حكومت می‏كرده‏ است از ثمرات آن دانست ، ولی اسلام كه پوشش را تعیین كرد نه در هیچ جا به چنین علتی استناد جسته است و نه چنین فلسفه‏ای با روح اسلام و با سایر دستورهای آن قابل تطبیق است
اصولا اسلام با فكر ریاضت و رهبانیت سخت مبارزه كرده است و این مطلب‏ را مستشرقین اروپائی هم قبول دارند . اسلام به نظافت تشویق كرده ، به جای‏ اینكه شپش را مروارید خدا بشناسد گفته است : " « النظافة من اعیمان » " . پیغمبر اكرم شخصی‏ را دید در حالی كه موهایش ژولیده و جامه‏هایش چركین بود و بد حال می‏نمود . فرمود : " « من الدین المتعة » " ( 1 ) یعنی تمتع و بهره بردن از نعمتهای خدا جزو دین است . و هم آنحضرت فرمود : " « بئس العبد القاذوره » " ( 2 ) یعنی بدترین بنده شخص چركین و كثیف است
امیرالمؤمنین علیه السلام فرمود : " « ان الله جمیل یحب الجمال » " ( 3 ) خداوند زیبا است و زیبائی را دوست می‏دارد . امام صادق فرمود : " خداو ند زیبا است و دوست می‏دارد كه بنده‏ای خود را بیاراید و زیبا نماید و بر عكس ، فقر را و تظاهر به فقر را دشمن می‏دارد . اگر خداوند نعمتی به‏ شما عنایت كرد باید اثر آن نعمت در زندگی شما نمایان گردد . به آنحضرت‏ گفتند چگونه اثر نعمت خدا نمایان گردد ؟ فرمود به اینكه جامه شخص نظیف‏ باشد ، بوی خوش استعمال كند ، خانه خود را با گچ سفید كند ، بیرون خانه‏ را جاروب كند ، حتی پیش از غروب چراغها را روشن كند كه بر وسعت رزق‏ می‏افزاید " ( 4 )
در قدیمی‏ترین كتابهائی كه در دست داریم مانند " كافی " كه یادگار هزار سال پیش است ، بحثی تحت عنوان " باب الزی و التجمل " وجود دارد . اسلام به كوتاه كردن و شانه كردن مو و به كار بردن بوی خوش و روغن‏ زدن به سر سفارشهای اكید كرده است

پاورقی : 1 - وسائل جلد اول صفحه . 277 2 و 3 - وسائل جلد اول صفحه . 277 4 - وسائل جلد اول صفحه . 278

عده‏ای از اصحاب رسول اكرم به خاطر اینكه بهتر و بیشتر عبادت كنند و از لذات روحانی بهره‏مند شوند ترك زن و فرزند كردند ، روزها روزه‏ می‏گرفتند و شبها عبادت می‏كردند . همینكه رسول خدا آگاه شد آنها را منع‏ كرد و گفت من كه پیشوای شما هستم چنین نیستم ، بعضی روزها روزه می‏گیرم ، بعضی روزها افطار می‏كنم ، بعضی روزها افطار می‏كنم ، قسمتی از شب را عبادت می‏كنم و قسمتی دیگر نزد زنهای خود هستم . همین عده از رسول خدا اجازه خواستند كه برای اینكه ریشه تحریكات جنسی را از وجود خود بكنند ، خود را اخته كنند . رسول اكرم اجازه نداد ، فرمود در اسلام این كارها حرام‏ است
روزی سه زن به حضور رسول اكرم آمده از شوهران خود شكایت كردند . یكی‏ گفت شوهر من گوشت نمی‏خورد . دیگری گفت شوهر من از بوی خوش اجتناب‏ می‏كند . سومی گفت شوهر من از زنان دوری می‏كند . رسول خدا بیدرنگ در حالی كه به علامت خشم ردایش را به زمین می‏كشید ، از خانه به مسجد رفت و بر منبر آمد و فریاد كرد : چه می‏شود گروهی از یاران مرا كه ترك گوشت و بوی خوش و زن كرده‏اند ؟ ! همانا من خودم هم گوشت می‏خورم و هم بوی خوش‏ استعمال می‏كنم و هم از زنان بهره می‏گیرم . از روش من اعراض كند از من‏ نیست ( 1 )

پاورقی : 1 - " كافی " تألیف محمد بن یعقوب كلینی جلد 5 صفحه 496 ، و وسائل‏ جلد 3 ص . 14 برای روایات نهی از تبتل و اختصا ( رهبانیت و خود را اخته كردن ) رجوع شود به " صحیح بخاری " جلد 7 صفحات 4 و 5 و 40 و " صحیح مسلم " جلد 4 صفحه 129 و " جامع ترمذی " چاپ هند صفحه 173

دستور كوتاه كردن لباس - برخلاف معمول اعراب كه لباسهایشان به قدری‏ بلند بود كه زمین را جاروب می‏كرد - به خاطر نظافت است كه در اولین‏ آیات نازله بر رسول اكرم بیان شده است : « و ثیابك فطهر »( 1 )
همچنین استحباب پوشیدن جامه سفید یكی به خاطر زیبائی است و دیگر به‏ خاطر پاكیزگی است ، زیرا لباس سفید چرك را بهتر نمایان می‏سازد و به‏ همین موضوع در روایات اشاره شده است : « البسوا البیاض فانه اطیب و اطهر » . ( 2 ) رسول اكرم هنگامی كه می‏خواست نزد اصحابش برود به آئینه‏ نگاه می‏كرد ، موهای خود را شانه و مرتب می‏ساخت و می‏گفت خداوند دوست‏ می‏دارد بنده‏اش را كه وقتی كه به حضور دوستان خود می‏رود خود را آماده و زیبا سازد ( 3 ) . ، یعنی لباس سفید بپوشد كه زیباتر و پاكیزه‏تر است
قرآن كریم آفرینش وسائل تجمل را از لطفهای خدا نسبت به بندگانش‏ قلمداد كرده است و تحریم زینتهای دنیا بر خود ، سخت مورد انتقاد قرآن‏ قرار گرفته است : " « قل من حرم زینة الله التی اخرج لعباده و الطیبات‏ من الرزق »" ( 4 ) .

پاورقی : 1 - جامه‏های خویش را پاكیزه گردان . سوره المدثر ، آیه . 4 2 - وسائل ، جلد اول صفحه . 280 3 - وسائل ، جلد اول صفحه . 278 4 - بگو چه كسی زینتهائی كه خدا برای بندگان خود آفریده و روزیهای‏ پاكیزه را حرام كرده است ؟ سوره الاعراف ، آیه . 32

در احادیث اسلامی آمده است كه ائمه اطهار با متصوفه كرارا مباحثه كرده و مرام آنان را با استناد به همین آیه باطل نشان داده‏اند
اسلام التذاذ و كامجوئی زن و شوهر از یكدیگر را نه تنها تقبیح نكرده‏ است ، ثوابهائی هم برای آن قائل شده است . شاید برای یك نفر فرنگی‏ شگفت انگیز باشد اگر بشنود اسلام مزاح و ملاعبه زن و شوهر ، آرایش كردن‏ زن برای شوهر ، پاكیزه كردن شوهر خود را برای زن مستحب می‏داند . در قدیم‏ كه به پیروی از كلیسا همه گونه التذاذات شهوانی را تقبیح می‏كردند ، این‏ حرفها را تخطئه كرده حتی مسخره می‏دانستند
اسلام التذاذات جنسی در غیر محدوده ازدواج قانونی را به شدت منع‏ فرموده است و آن خود فلسفه خاصی دارد كه بعد توضیح خواهیم داد ، ولی‏ لذت جنسی در حدود قانون را تحسین كرده است تا جائی كه فرموده دوست‏ داشتن زن از صفات پیغمبران است : « من اخلاق الانبیاء حب النساء » (2)
در اسلام زنی كه در آرایش و زینت خود برای شوهر كوتاهی كند ، نكوهش‏ شده است كما اینكه مردانی كه در ارضاء زن خود كوتاهی می‏كنند نیز نكوهش‏ شده‏اند

پاورقی : 1 - رجوع شود به وسائل جلد 1 صفحه . 279 2 - وسائل الشیعه جلد 3 صفحه . 3

حسن بن جهم می‏گوید : بر حضرت موسی بن جعفر علیه السلام وارد شدم ، دیدم‏ خضاب فرموده است . گفتم رنگ مشكی به كار برده‏اید ؟ فرمود : بلی ، خضاب و آرایش در مرد موجب افزایش پاكدامنی در همسر او است . برخی از زنان به این جهت كه شوهرانشان خود را نمی‏آرایند ، عفاف را از دست می‏دهند ( 1 )
حدیث دیگری از پیغمبر اكرم صلی الله علیه و آله نقل شده كه : « تنظفوا و لا تشبهوا بالیهود »
یعنی نظیف باشید و خودتان را شبیه به یهود نكنید . بعد فرمود زنان‏ یهودی كه زناكار شدند بدان جهت بود كه شوهرانشان كثیف بودند و مورد رغبت واقع نمی‏شدند . خودتان را پاكیزه كنید تا زنانتان به شما راغب‏ گردند عثمان بن مظعون یكی از اكابر صحابه رسول اكرم است ، خواست به تقلید از راهبان ، به اصطلاح تارك دنیا شود ، ترك زن و زندگی كرد و لذتها را بر خویش تحریم ساخت
همسرش نزد رسول خدا آمده عرض كرد یا رسول الله ! عثمان روزها را روزه‏ می‏گیرد و شبها به نماز بر می‏خیزد . پیغمبر اكرم صلی الله علیه و آله‏ خشمگین شده برخاست به نزد وی آمد . عثمان مشغول نماز بود . صبر كرد تا نمازش تمام شد ، فرمود : ای عثمان خدا مرا به رهبانیت دستور نفرموده‏ است . دین من روشی منطبق بر واقعیت و در عین حال ساده و آسان است . " « لم یرسلنی الله تعالی بالرهبانیة و لكن بعثنی بالحنیفیة السهلة السمحة» " ( 3 ) یعنی خداوند مرا برای رهبانیت و ریاضت نفرستاده است ، مرا برای شریعتی فطری و آسان و با گذشت فرستاده است .

پاورقی : 1 - كافی جلد 5 صفحه . 567 2 - نهج الفصاحه
3 - كافی جلد 5 صفحه . 494

من نماز می‏خوانم و روزه می‏گیرم و با همسرانم نیز مباشرت دارم . هر كس كه دین مطابق با فطرت‏ مرا دوست می‏دارد باید از من پیروی كند . ازدواج یكی از سنتهای من است





آمار وبلاگ
  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :
امکانات جانبی